درس چهارم : تاريخچه مختصر ( 1 ) درس گذشته به اين موضوع اختصاص يافت كه منبع و ريشهء اصلى عرفان كجاست ؟ آيا در تعليمات اسلامى و زندگى عملى رسول اكرم و ائمهء اطهار چيزهايى كه بتواند از جنبهء نظرى الهام بخش يك سلسله معانى لطيف و دقيق عرفانى باشد و از نظر عملى به وجود آورندهء يك نشاط روحانى و يك سلسله جوششها و جنبشهاى عرفانى و معنوى بشود وجود دارد يا نه ؟ پاسخ اين پرسش مثبت بود . اكنون دنبالهء اين بحث را ادامه مىدهيم . معارف اصيل اسلامى و زندگى سرشار از معنويت و تجلّيات روحانى پيشوايان اسلامى كه الهام بخش معنويتى عميق در جهان اسلام بوده است ، منحصر به آنچه اصطلاحاً به نام عرفان يا تصوف خوانده و شناخته مىشود نيست . بحث دربارهء شاخه‌اى از معارف اسلامى كه اين نام را ندارد ، از محل بحث اين درسها خارج است . ما بحث خود را دربارهء همان شاخه‌اى ادامه مىدهيم كه اصطلاحاً به نام عرفان يا تصوف خوانده مىشود ، و بديهى است كه حوصلهء اين درسها اجازه نمىدهد كه به نقد و تحقيق بپردازيم . ما در اينجا كوشش مىكنيم كه از جنبهء فرهنگى جريانى را كه در اين شاخه‌ها